Cholesterol waarden: normaal, verhoogd, streefwaarden

Cholesterol waarden zijn niet zwart-wit. Een waarde die voor de ene persoon prima is, kan voor iemand met verhoogd risico op hart- en vaatziekten te hoog zijn. Wat “normaal” is in een lab-rapport is niet hetzelfde als “optimaal voor jou”. Op deze pagina staan de Nederlandse en Europese streefwaarden voor de belangrijkste lipiden-markers, wat ze betekenen, en waar je verder kunt lezen. Voor je eigen risico-inschatting is SCORE2 leidend. Hoe dat werkt, lees je bij je risico op hart- en vaatziekten.

Streefwaarden in één tabel

De getallen hieronder zijn afgerond op gangbare grenzen. Ze gelden voor volwassenen zonder eerdere cardiovasculaire gebeurtenis, tenzij anders vermeld. Voor personen met een eerdere infarct of beroerte (zeer hoog risico) gelden strakkere doelen, in overleg met cardioloog of internist.

Wil je je eigen waarden nakijken, dan helpt het om eerst je risicocategorie te kennen. De risico-visualizer en de uitleg over je risico leggen dat uit. Voor eenheids-omrekening (mmol/L versus mg/dL) is er een aparte omrekentool.

LDL-cholesterol

LDL is het deeltje dat het meest direct samenhangt met aderverkalking. Hoe lager het LDL-aanbod, hoe trager de plaque-vorming. Het exacte doel hangt af van risicoprofiel, leeftijd en familiegeschiedenis. Bij laag risico is <3,0 mmol/L gangbaar, bij hoog risico of na een hart-vaat-event vaak <1,8 mmol/L of zelfs <1,4 mmol/L.

Meer over LDL staat bij LDL-cholesterol, de korte definitie bij het begrip LDL. Een tweede onafhankelijke bron is de microsite ldlwaarde.nl met normaalwaarden en de uitleg over LDL.

HDL-cholesterol

HDL is een grovere indicator dan LDL of ApoB. Een lage HDL is een risicosignaal, maar een zeer hoge HDL geeft niet automatisch extra bescherming. Recente cohort-data laten zien dat HDL boven ongeveer 2,5 mmol/L bij mannen en 2,8 mmol/L bij vrouwen geen extra cardiovasculair voordeel oplevert. Voor de meeste mensen geldt: een waarde in het normale gunstige bereik is voldoende, doel is niet “zo hoog mogelijk”.

Lees verder op HDL cholesterol waarde voor de normaalwaarden en of je HDL kunt verhogen, en bij het begrip HDL voor de korte definitie.

Triglyceriden

Triglyceriden zijn vetten die je lichaam opslaat als energiereserve. Ze schommelen sterk met wat je net hebt gegeten of gedronken. Een nuchtere meting geeft de meest stabiele waarde. Verhoogde triglyceriden zijn een onafhankelijke risicofactor en vragen aandacht boven 1,7 mmol/L; boven 2,3 mmol/L is overleg met de huisarts gepast.

Wat triglyceriden tijdelijk kan verhogen:

• Een suikerrijke of vette maaltijd in de afgelopen 8-12 uur
• Alcoholgebruik in de afgelopen dag
• Een meting niet-nuchter
• Hormonale schommelingen of bepaalde medicatie

Meer uitleg staat bij triglyceriden en bij het begrip triglyceriden.

Non-HDL-cholesterol

Non-HDL is een eenvoudige berekening: totaal cholesterol min HDL. Hij telt alle atherogene deeltjes mee, niet alleen LDL. Vooral bij verhoogde triglyceriden geeft non-HDL een betrouwbaarder beeld dan LDL alleen. De non-HDL-tool doet de berekening en plaatst de uitslag in context.

Meer achtergrond staat bij non-HDL-cholesterol en bij het begrip non-HDL.

ApoB

ApoB telt het aantal atherogene lipoproteïne-deeltjes, ongeacht hoeveel cholesterol elk deeltje vervoert. Bij sommige mensen is LDL “normaal” terwijl ApoB toch verhoogd is, omdat ze veel kleine, dichte deeltjes hebben (zie small dense LDL). Dat patroon heet discordantie. EAS 2019 noemt ApoB de meest accurate maat voor atherogeen deeltjes-aantal.

Lees verder bij ApoB, het begrip ApoB en de stappenplan-tool.

Lp(a)

Lp(a) is grotendeels genetisch bepaald. Eenmaal in je leven meten is meestal voldoende. Verhoogde Lp(a) is een onafhankelijke risicofactor; de waarde verandert nauwelijks door leefstijl of standaard cholesterolmedicatie. Wel kan een verhoogde Lp(a) reden zijn om strakker op andere factoren (LDL, bloeddruk) te sturen.

Meer context staat bij Lp(a) en bij het begrip Lp(a).

Cholesterol-HDL ratio

De totaal-HDL-ratio is een samenvattende risico-indicator. Bij verhoogde triglyceriden is hij minder informatief dan ApoB of non-HDL. Voor uitleg en berekening: de microsite cholesterolratio.nl met normaalwaarden en wat is de ratio.

Hoe deze waarden samenhangen

LDL meet hoeveel cholesterol er in LDL-deeltjes zit. ApoB telt hoeveel deeltjes er zijn. Bij de meeste mensen lopen die twee redelijk gelijk op. Bij mensen met veel kleine, dichte deeltjes (vaak gepaard met hoge triglyceriden) wijken ze uit elkaar. Dan geeft ApoB of non-HDL een eerlijker beeld dan LDL alleen. Voor wie LDL “normaal” is maar zorgen heeft over risico, is ApoB of non-HDL de logische volgmeting. Het volledige verhaal staat bij discordantie.

Wat doe je met een verhoogde waarde?

Een verhoogde waarde is geen diagnose. Het is een signaal om verder te kijken, in volgorde:

• Bespreek de uitslag met je huisarts en plaats hem in je risicoprofiel. De zorg-check helpt je voorbereiden.
• Werk eerst aan leefstijl: voeding (zie voeding en LDL), beweging, roken, alcohol, slaap.
• Bespreek medicatie als leefstijl onvoldoende is of als je risico hoog is. Statines zijn meestal de eerste stap, soms aangevuld met ezetimibe of een PCSK9-remmer.
• Voor een gestructureerde risico-inschatting is de risico-visualizer een goed startpunt.

Veelgestelde vragen

Wat is een gezonde cholesterolwaarde voor mijn leeftijd?

De Nederlandse richtlijn werkt niet primair met leeftijds-afhankelijke streefwaarden, maar met risico-categorieën via SCORE2. Een waarde van 5,0 mmol/L totaal cholesterol kan voor een 35-jarige zonder andere risicofactoren prima zijn, en voor een 65-jarige met diabetes en hypertensie te hoog. Bekijk daarom altijd je hele risico-profiel, niet alleen het getal.

Mag ik niet-nuchter zijn bij een cholesterolmeting?

Voor totaal cholesterol, HDL en non-HDL is niet-nuchter prikken sinds enkele jaren acceptabel volgens NHG en EAS. Voor triglyceriden geeft een nuchtere meting (8 tot 12 uur niet eten of drinken behalve water) wel een stabieler beeld. Bij twijfel: vraag je huisarts of laboratorium om voorkeurs-protocol. De details staan bij nuchter cholesterol prikken.

Wat betekent “cholesterol berekenen”?

Verschillende formules en afleidingen worden zo genoemd. De Friedewald-formule berekent LDL uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden, zie LDL-Friedewald-tool. Non-HDL is totaal cholesterol min HDL, zie de non-HDL-tool. De totaal-HDL-ratio is totaal gedeeld door HDL.

Wat is het verschil tussen mmol/L en mg/dL?

Nederland en de meeste Europese landen rapporteren cholesterol in mmol/L (millimol per liter). De Verenigde Staten rapporteren in mg/dL. Een LDL van 3,0 mmol/L komt overeen met ongeveer 116 mg/dL. Voor een directe omrekening: gebruik de eenheid-omrekentool.

Welke marker is het belangrijkst?

Voor de meeste mensen geeft non-HDL of ApoB het meest complete beeld. LDL is een goed startpunt en wordt door vrijwel elk lab gerapporteerd. HDL alleen is geen behandel-doel. Bij verhoogde triglyceriden of “discordantie” tussen LDL en ApoB is ApoB de volgmeting. Bespreek altijd het hele plaatje met je huisarts of internist, niet één getal in isolatie.