Wat is ApoB? Uitleg, normaalwaarde en verschil met LDL

ApoB telt het aantal deeltjes dat cholesterol in je vaatwand kan brengen. Wat een normale ApoB is, en wanneer ApoB meer zegt dan je LDL.

Bijgewerkt op 11 oktober 20266 minuten lezenEen uitgave van Zorgadvies.nl

Je ApoB zegt hoeveel deeltjes er door je bloed varen die cholesterol in je vaatwand kunnen achterlaten. Zie die deeltjes als bootjes: LDL-cholesterol is de lading, ApoB telt de bootjes. Ligt je ApoB onder 1,0 g/l, dan markeert het lab niets. Hoe laag hij voor jou moet zijn, hangt af van je risico op hart- en vaatziekten.

g/l

Vul het getal in zoals het op je uitslag staat. Je hoeft niets te versturen: dit rekent in je browser.

ApoB in gewone taal: de lading en de bootjes

Cholesterol heb je nodig, voor je cellen, je hormonen en je gal (Thuisarts). Het lost niet op in bloed. Daarom vervoert je lichaam het in kleine deeltjes, een soort bootjes die door je bloedvaten varen.

Sommige bootjes kunnen aan de wand van een bloedvat blijven steken. Daar lossen ze hun cholesterol. Gebeurt dat vaak, dan groeit er langzaam een laagje in de vaatwand: aderverkalking. Daardoor kun je een hartinfarct of beroerte krijgen. Hoe meer bootjes er varen, en hoe langer, hoe groter de kans dat er een blijft steken (EAS-consensus, Ference 2017).

Op elk bootje dat kan blijven steken, zit precies één ApoB-eiwit. Een ApoB-meting telt dus de bootjes.

Een gewone cholesterolmeting kijkt naar iets anders. LDL-cholesterol weegt de lading: hoeveel cholesterol alle LDL-bootjes samen vervoeren. Dezelfde lading kan in weinig grote bootjes zitten of in veel kleine. Bij veel kleine bootjes is je LDL hetzelfde, maar varen er meer bootjes. En het risico volgt het aantal bootjes.

Meestal lopen lading en aantal gelijk op. Dan vertellen LDL en ApoB hetzelfde verhaal. Bij hoge triglyceriden, overgewicht of diabetes gaan ze vaker uit elkaar. Daar gaat de rest van deze pagina over.

Welke deeltjes telt ApoB?

ApoB zit op VLDL, IDL, LDL en Lp(a). Dat zijn alle deeltjes die aderverkalking kunnen veroorzaken. Op elk ervan zit één ApoB-molecuul (Sniderman 2019). HDL draagt geen ApoB.

MetingWat het meetWelke deeltjesEenheid
LDL-cholesterolhoeveel cholesterol er in LDL zit (de lading)alleen LDLmmol/l
Non-HDL-cholesteroltotaal cholesterol min HDL: de lading van alle schadelijke deeltjesVLDL, IDL, LDL, Lp(a)mmol/l
ApoBhoeveel schadelijke deeltjes er zijn (de bootjes)VLDL, IDL, LDL, Lp(a)g/l

Non-HDL-cholesterol en ApoB kijken dus naar dezelfde groep deeltjes. Het ene getal weegt de lading, het andere telt de bootjes.

Wat is een normale ApoB-waarde?

Er zijn drie soorten getallen, en die moet je uit elkaar houden.

  1. De labgrens. Een Nederlands lab markeert ApoB vanaf 1,0 g/l als afwijkend (NHG-tabel, overgenomen van EAS/EFLM).
  2. De streefwaarde. Het NHG heeft geen streefwaarde voor ApoB. De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019, ongewijzigd in 2025) noemt onder 1,00 g/l bij matig risico, onder 0,80 bij hoog risico en onder 0,65 bij zeer hoog risico.
  3. De grens voor een duidelijk verhoogde waarde. In het ApoB-algoritme van de Nederlandse richtlijn voor erfelijke vetstofwisselingsstoornissen heet ApoB vanaf 1,2 g/l verhoogd (hyperapoB).
ApoB: zoek je eigen waarde opIn g/l. Bron: ESC/EAS 2019, NHG-Standaard CVRM, NIV-richtlijn Erfelijke dyslipidemie.
ApoBBetekenis
0,40 g/lOnder de strengste Europese grens
0,45 g/lOnder de strengste Europese grens
0,50 g/lOnder de strengste Europese grens
0,55 g/lOnder de strengste Europese grens
0,60 g/lOnder de strengste Europese grens
0,65 g/lOnder het Europese doel bij hoog risico
0,70 g/lOnder het Europese doel bij hoog risico
0,75 g/lOnder het Europese doel bij hoog risico
0,80 g/lOnder het Europese doel bij matig risico
0,85 g/lOnder het Europese doel bij matig risico
0,90 g/lOnder het Europese doel bij matig risico
0,95 g/lOnder het Europese doel bij matig risico
1,00 g/lBoven de labgrens
1,05 g/lBoven de labgrens
1,10 g/lBoven de labgrens
1,15 g/lBoven de labgrens
1,20 g/lHoog aantal deeltjes
1,25 g/lHoog aantal deeltjes
1,30 g/lHoog aantal deeltjes
1,35 g/lHoog aantal deeltjes
1,40 g/lHoog aantal deeltjes
1,45 g/lHoog aantal deeltjes
1,50 g/lHoog aantal deeltjes
1,55 g/lHoog aantal deeltjes
1,60 g/lHoog aantal deeltjes
1,65 g/lHoog aantal deeltjes
1,70 g/lHoog aantal deeltjes
1,75 g/lHoog aantal deeltjes
1,80 g/lHoog aantal deeltjes
1,85 g/lHoog aantal deeltjes
1,90 g/lHoog aantal deeltjes
1,95 g/lHoog aantal deeltjes
2,00 g/lHoog aantal deeltjes
Onder de strengste Europese grens
Onder 0,65: het ESC-doel bij een zeer hoog risico. Het NHG heeft geen streefwaarde voor ApoB.
Onder het Europese doel bij hoog risico
Onder 0,80: het ESC-doel bij een hoog risico. Bij een zeer hoog risico is het ESC-doel onder 0,65.
Onder het Europese doel bij matig risico
Onder 1,00: het ESC-doel bij een matig risico, en onder de grens waarboven het lab markeert.
Boven de labgrens
Vanaf 1,0 markeert het lab. Er zitten meer deeltjes in je bloed dan gewenst; bespreek het met je arts in het licht van je hele risico.
Hoog aantal deeltjes
Vanaf 1,2 spreekt de Nederlandse richtlijn voor lipidendiagnostiek van een verhoogd ApoB (hyperapoB). Je arts kijkt dan ook naar je triglyceriden om het patroon te bepalen.

Op je uitslag kan ook een referentiewaarde staan, en die verschilt per lab en per geslacht. Erasmus MC geeft bijvoorbeeld 0,63 tot 1,33 g/l voor mannen en 0,60 tot 1,26 g/l voor vrouwen, met "gewenst" onder 1,00 g/l. Een ApoB binnen de referentiewaarde kan dus boven de gewenste waarde liggen.

Voor ApoB hoef je niet nuchter te zijn: een maaltijd verandert de waarde niet (EAS/EFLM 2016). Een buitenlandse uitslag in mg/dl reken je om door te delen door 100: 80 mg/dl is 0,80 g/l.

ApoB of LDL: wat is het verschil?

LDL-cholesterol is het getal waarmee je huisarts werkt. Het wordt meestal berekend uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden. ApoB wordt rechtstreeks gemeten.

Bij de meeste mensen geven LDL en ApoB hetzelfde signaal. Dan voegt een ApoB-meting weinig toe. De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) noemt situaties waarin LDL het risico kan onderschatten:

  • hoge triglyceriden;
  • diabetes;
  • overgewicht;
  • een zeer laag LDL.

Bij hoge triglyceriden is de berekende LDL ook minder betrouwbaar. De Friedewald-formule, waarmee LDL meestal wordt berekend, onderschat LDL al vanaf triglyceriden van 2 mmol/l (ESC). De ESC raadt in die situatie aan ApoB en non-HDL allebei te meten.

De Europese doelen voor de drie getallen naast elkaar (ESC/EAS 2019):

Risico volgens de ESCLDLNon-HDLApoB
Zeer hoog< 1,4 mmol/l< 2,2 mmol/l< 0,65 g/l
Hoog< 1,8 mmol/l< 2,6 mmol/l< 0,80 g/l
Matig< 2,6 mmol/l< 3,4 mmol/l< 1,00 g/l

De Nederlandse huisarts werkt met andere doelen: LDL onder 2,6 mmol/l bij een verhoogd risico, en onder 1,8 na een hart- of vaatziekte (tot 70 jaar). Een ApoB-doel heeft het NHG niet.

Discordantie: als LDL en ApoB uit elkaar lopen

Bij ongeveer 20% van de patiënten wijzen LDL-cholesterol en ApoB een andere kant op, volgens de Europese richtlijn. Dat heet discordantie. Het komt vooral voor bij hoge triglyceriden, diabetes en overgewicht.

Er zijn twee patronen:

  • LDL normaal, ApoB hoog. De lading zit in veel kleine bootjes. Je LDL lijkt in orde, maar het aantal deeltjes is hoog.
  • LDL hoog, ApoB normaal. De lading zit in minder, grotere bootjes. Dit komt minder vaak voor.

Welk getal telt dan? Twee grote studies wijzen naar het aantal deeltjes. Marston en collega's (JAMA Cardiology, 2022) analyseerden de verschillende deeltjes samen: alleen ApoB bleef samenhangen met het risico op een hartinfarct (HR 1,27 per standaarddeviatie). Ference en collega's (JAMA, 2019) vergeleken erfelijke varianten die triglyceriden of LDL verlagen. Bij dezelfde daling van ApoB gaven ze hetzelfde lagere risico op coronaire hartziekte (OR 0,77 per 10 mg/dl ApoB). Het risico volgt dus de bootjes, niet de lading.

De wetenschap is niet helemaal eensgezind. Een meta-analyse van acht statinetrials vond non-HDL net iets beter dan ApoB of LDL om het restrisico te voorspellen. Een andere meta-analyse vond dat het voordeel van behandeling beter samenhing met de daling van ApoB (beide besproken door Sniderman, 2019).

Heb je ApoB, triglyceriden en totaal cholesterol, dan kun je met de ApoB-classificatie zien welk patroon erbij past. Het meest voorkomende afwijkende patroon is een normaal ApoB met hoge triglyceriden door VLDL: dat had 18,1% van de 50- tot 70-jarigen in een Nijmeegse studie (Holewijn 2011). Het patroon is een aanwijzing, geen diagnose. Voor het officiële algoritme moeten de vetten 12 uur nuchter gemeten zijn (NHG).

Wat zeggen de huisarts en de Europese richtlijn?

De NHG-Standaard CVRM is duidelijk: "Het routinematig meten van apolipoproteïnen (zoals apoA of apoB) wordt niet aanbevolen." In bijzondere situaties kan ApoB samen met de andere vetten helpen om een specifieke diagnose te stellen. Volgens het NHG geeft non-HDL vergelijkbare informatie, is het ook bruikbaar als je niet nuchter bent en kost het niets extra, omdat het uit totaal cholesterol en HDL volgt. Je huisarts volgt het effect van behandeling met LDL of non-HDL.

De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) verkiest ApoB juist om het risico te verfijnen. Daarom staan er in de ESC-tabel ApoB-doelen en in de NHG-tabel niet.

Wil je huisarts geen ApoB meten, dan volgt hij de Nederlandse standaard. Dat is een verschil van inzicht tussen twee richtlijnen, geen fout. Vraag in dat geval naar je non-HDL, of reken hem zelf uit met de non-HDL-rekenhulp.

Wanneer vraag je naar ApoB?

Een ApoB-meting kan zinvol zijn als je triglyceriden hoog zijn, als je diabetes of overgewicht hebt, of als je LDL en je risico niet bij elkaar lijken te passen. Bij hart- of vaatziekte op jonge leeftijd in je familie kijkt de arts eerder naar erfelijk hoog cholesterol en Lp(a).

Waar je ApoB laat meten, wat het kost en hoe je de uitslag leest, staat op ApoB laten meten. Wat je ApoB omlaag brengt, is hetzelfde als wat je LDL omlaag brengt: lees cholesterol verlagen.

Veelgestelde vragen

Wat is ApoB in gewone taal?

ApoB is een eiwit dat op elk cholesteroldeeltje zit dat in je vaatwand kan blijven steken: LDL, VLDL, IDL en Lp(a). Op elk deeltje zit er één. Een ApoB-meting telt dus hoeveel van die deeltjes er in je bloed zijn, terwijl LDL-cholesterol meet hoeveel cholesterol ze samen vervoeren.

Wat is een normale ApoB-waarde?

Het lab markeert ApoB vanaf 1,0 g/l als afwijkend. De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) noemt als doel onder 1,00 g/l bij matig risico, onder 0,80 bij hoog risico en onder 0,65 bij zeer hoog risico. Het NHG heeft geen streefwaarde voor ApoB.

Is een ApoB van 1,2 te hoog?

Ja, 1,2 g/l ligt boven de grens waarboven het lab markeert (1,0) en boven alle Europese doelen. In de Nederlandse richtlijn voor erfelijke vetstofwisselingsstoornissen heet ApoB vanaf 1,2 g/l verhoogd (hyperapoB). Je arts kijkt dan ook naar je triglyceriden om het patroon te bepalen.

Waarom meet mijn huisarts geen ApoB?

De NHG-Standaard CVRM raadt routinematig meten van ApoB af. Non-HDL-cholesterol geeft volgens het NHG vergelijkbare informatie en kost niets extra. De Europese richtlijn gebruikt ApoB wel om het risico te verfijnen. Het is een verschil van inzicht tussen richtlijnen, geen fout van je huisarts.

Moet ik nuchter zijn voor een ApoB-meting?

Nee. ApoB verandert niet door een maaltijd (EAS/EFLM 2016). Alleen als je arts het ApoB-algoritme gebruikt om een lipidenpatroon vast te stellen, moeten de vetten 12 uur nuchter gemeten zijn (NHG).

Hoe reken ik ApoB om van g/l naar mg/dl?

Vermenigvuldig met 100. Een ApoB van 0,80 g/l is 80 mg/dl. Nederlandse labs geven ApoB meestal in g/l, Engelstalige bronnen vaak in mg/dl.

Bronnen

  1. NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84), NHG
  2. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal
  3. Apolipoprotein B particles and cardiovascular disease: a narrative review, JAMA Cardiology
  4. Association of apolipoprotein B-containing lipoproteins and risk of myocardial infarction in individuals with and without atherosclerosis, JAMA Cardiology
  5. Association of triglyceride-lowering LPL variants and LDL-C-lowering LDLR variants with risk of coronary heart disease, JAMA
  6. Application and validation of a diagnostic algorithm for the atherogenic apoB dyslipoproteinemias in a Dutch population-based study, European Journal of Clinical Investigation
  7. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease (EAS-consensus), European Heart Journal
  8. Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn: het apoB diagnostisch algoritme, NIV
  9. Ik heb hoog cholesterol, Thuisarts (2024)
  10. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile, European Heart Journal (EAS/EFLM)
  11. Apolipoproteïne B in serum of plasma, Erasmus MC, NVKC

Deze uitleg vervangt geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.

Lees verder