Wat is cholesterol? LDL, HDL en triglyceriden uitgelegd

Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft. Het wordt pas een probleem als er te veel deeltjes met cholesterol in je bloed zitten. LDL, HDL en triglyceriden in gewone taal.

Bijgewerkt op 11 oktober 20263 minuten lezenEen uitgave van Zorgadvies.nl

Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft. Je cellen gebruiken het, en je maakt er hormonen en gal van (Thuisarts). Het wordt pas een probleem als er jarenlang te veel deeltjes met cholesterol in je bloed zitten. Die deeltjes kunnen je slagaders dichtslibben.

Hoe reist cholesterol door je bloed?

Cholesterol en triglyceriden reizen door je bloed in kleine deeltjes, lipoproteïnen. De namen op je uitslag zijn de namen van die deeltjes:

DeeltjeWat het vervoertEiwit erop
LDLvooral cholesteroléén ApoB
VLDL en IDLtriglyceriden en cholesteroléén ApoB
Lp(a)cholesterol, lijkt op LDLéén ApoB, plus apo(a)
Chylomicronentriglyceriden
HDLcholesterolApoA1

Op elk deeltje dat je vaten kan dichtslibben, zit precies één ApoB. Een ApoB-meting telt dus het aantal schadelijke deeltjes. LDL-cholesterol meet iets anders: hoeveel cholesterol die deeltjes samen vervoeren.

Waarom is LDL het slechte cholesterol?

LDL-deeltjes veroorzaken aderverkalking. Dat is aangetoond met genetisch onderzoek, grote bevolkingsstudies en trials (EAS-consensus, 2017). Hoe hoger je LDL en hoe langer het hoog is, hoe groter het effect. Daarom draait de behandeling bij de huisarts om je LDL-cholesterol of je non-HDL-cholesterol.

HDL heet het goede cholesterol, omdat een laag HDL bij een hoger risico hoort. Maar HDL beschermt niet aantoonbaar: medicijnen die alleen HDL verhoogden, verlaagden het risico niet (NHG). Meer daarover bij HDL-cholesterol waarde.

Triglyceriden zijn geen cholesterol, maar vet. Ze zitten in VLDL en chylomicronen. Lees meer bij triglyceriden waarde.

Waarom tellen de deeltjes?

Twee mensen met hetzelfde LDL-cholesterol kunnen een heel verschillend aantal deeltjes hebben. Bij ongeveer 20% van de patiënten kunnen LDL-cholesterol en ApoB uiteenlopen, vooral bij hoge triglyceriden, diabetes en overgewicht (ESC). In grote onderzoeken volgde het risico op een hartinfarct dan het aantal deeltjes. Je huisarts gebruikt non-HDL om dat op te vangen; dat kost niets extra.

Wat meet de huisarts?

Voor een risicoprofiel vraagt de huisarts volgens de NHG-Standaard totaal cholesterol, LDL, HDL, non-HDL en triglyceriden aan, samen met onder meer glucose en nierfunctie. ApoB meet de huisarts niet routinematig. Lp(a) meet hij in bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in de familie. Wat de getallen betekenen, staat bij cholesterol waarden. Je hoeft er meestal niet nuchter voor te zijn.

Waardoor wordt cholesterol te hoog?

Door wat je eet, door je genen en soms door een andere ziekte.

Eten: per procent meer energie uit verzadigd vet stijgt het LDL met 0,02 tot 0,04 mmol/l. Verzadigd vet vervangen door onverzadigd vet verlaagt het LDL met 0,20 tot 0,42 mmol/l (ESC).

Genen: bij erfelijk hoog cholesterol, familiaire hypercholesterolemie, is het LDL erfelijk verhoogd. Volgens Stichting LEEFH heeft 1 op de 300 mensen het.

Andere oorzaken die de huisarts nagaat: een te traag werkende schildklier, een nierziekte met eiwitverlies (nefrotisch syndroom), diabetes, veel alcohol, leverziekte en medicijnen zoals prednison. Bij vrouwen stijgt het LDL na de overgang.

Merk je hoog cholesterol?

Nee. Hoog cholesterol geeft geen klachten (Thuisarts). De eerste uiting kan een hartinfarct of beroerte zijn. Daarom laat je het meten en kijkt de huisarts naar je hele risico, met je leeftijd, bloeddruk, roken en diabetes. Lees meer bij hoog cholesterol symptomen.

In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis, waaronder hoog cholesterol (VZinfo). Bijna 2,2 miljoen mensen, 11,9% van de bevolking, kregen dat jaar een cholesterolverlager (CBS).

Veelgestelde vragen

Wat is cholesterol?

Een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft voor je cellen, voor hormonen en voor gal (Thuisarts). Het reist door je bloed in deeltjes, zoals LDL en HDL.

Wat is het verschil tussen LDL en HDL?

LDL-deeltjes kunnen je slagaders dichtslibben; daarom heet LDL het slechte cholesterol. Een laag HDL hoort bij een hoger risico, maar medicijnen die alleen HDL verhogen, verlaagden het risico niet. De huisarts behandelt LDL of non-HDL, niet HDL.

Is cholesterol slecht voor je?

Nee, je lichaam heeft cholesterol nodig. Het probleem is te veel LDL-deeltjes in je bloed, gedurende lange tijd. Die veroorzaken aderverkalking. Hoe hoger het LDL en hoe langer het hoog is, hoe groter het effect.

Hoeveel mensen hebben een hoog cholesterol?

In 2024 waren ruim 1,6 miljoen mensen bij de huisarts bekend met een vetstofwisselingsstoornis, waaronder hoog cholesterol (VZinfo). Bijna 2,2 miljoen Nederlanders kregen dat jaar een cholesterolverlager (CBS).

Bronnen

  1. Ik heb hoog cholesterol, Thuisarts (2024)
  2. NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84), NHG (2024)
  3. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease (EAS-consensus), European Heart Journal (2017)
  4. Apolipoprotein B particles and cardiovascular disease: a narrative review, JAMA Cardiology (2019)
  5. Cholesterol, VZinfo
  6. Familiaire hypercholesterolemie (zorgverleners), Stichting LEEFH
  7. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal (2020)

Deze uitleg vervangt geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.

Lees verder