Moet je nuchter zijn voor cholesterol prikken?
Meestal niet: de NHG-Standaard gaat uit van niet-nuchter prikken. Wanneer nuchter wel nodig is, bijvoorbeeld bij hoge triglyceriden of het ApoB-algoritme.
Meestal niet: voor een cholesteroltest hoef je in Nederland niet nuchter te zijn. De NHG-Standaard gaat uit van niet-nuchter prikken, voor totaal cholesterol, LDL, HDL, non-HDL, triglyceriden en ook ApoB. Je kunt dus gewoon ontbijten. Er zijn een paar uitzonderingen, en die staan hieronder.
Wat verandert er als je hebt gegeten?
Weinig. Een Europese consensus van twee beroepsverenigingen (EAS en EFLM, 2016) zette de cijfers op een rij. Tussen 1 en 6 uur na een gewone maaltijd:
| Waarde | Gemiddelde verandering |
|---|---|
| Triglyceriden | 0,3 mmol/l hoger |
| Totaal cholesterol | 0,2 mmol/l lager |
| LDL-cholesterol | 0,2 mmol/l lager |
| Non-HDL-cholesterol | 0,2 mmol/l lager |
| HDL, ApoB, Lp(a) | geen verandering |
Het lab houdt rekening met de stijging van triglyceriden. Niet-nuchter markeert het een triglyceridenwaarde pas boven 2 mmol/l, nuchter al vanaf 1,7. Lees meer bij triglyceriden waarde.
Waarom nuchter prikken vroeger standaard was
Het LDL-cholesterol wordt meestal niet gemeten, maar uitgerekend met de formule van Friedewald: totaal cholesterol min HDL min triglyceriden gedeeld door 2,2. Triglyceriden stijgen na het eten, en die stijging werkt door in de berekening. Nuchter prikken gaf dus een stabielere uitkomst.
Die formule heeft zijn grenzen. Volgens de Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) schat Friedewald het LDL al te laag bij triglyceriden vanaf 2 mmol/l, en boven 4,5 is hij niet bruikbaar. Het NHG schrijft dat sommige labs de formule gebruiken tot triglyceriden van 8 mmol/l en daarboven het LDL direct meten. Het lab bepaalt die grens.
Wat het nuchter prikken overbodig maakte, is dat de verschillen na een gewone maaltijd klein zijn. De consensus van 2016 heet niet voor niets "Fasting is not routinely required": nuchter zijn is niet standaard nodig. Non-HDL-cholesterol heeft het probleem met de formule ook niet. Dat is totaal min HDL, zonder triglyceriden erin.
Wanneer wel nuchter prikken
Het NHG en de EAS/EFLM-consensus noemen deze situaties waarin nuchter prikken de voorkeur heeft:
- Je niet-nuchtere triglyceriden lagen boven 5 mmol/l. De huisarts herhaalt de meting dan nuchter.
- Je bent bekend met hoge triglyceriden en wordt gecontroleerd in een lipidenkliniek.
- Je hebt een alvleesklierontsteking gehad door hoge triglyceriden.
- Je begint met een medicijn dat triglyceriden sterk kan verhogen.
- Een internist bepaalt je vetpatroon met het ApoB-algoritme uit de Nederlandse richtlijn. Daarvoor moeten de waarden 12 uur nuchter gemeten zijn.
Voor een gewone ApoB-meting hoef je niet nuchter te zijn, want ApoB verandert niet na het eten. Maar het algoritme rekent ook met je triglyceriden, en die veranderen wel na het eten. Meer daarover bij ApoB laten meten.
Vraagt je lab of huisarts je toch nuchter te komen, volg dan die instructie. Er kan een reden voor zijn die op je aanvraag staat.
Wat NHG en ESC/EAS hierover zeggen
De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement gaat uit van niet-nuchter prikken. De grenzen waarboven het lab markeert, heeft het NHG letterlijk overgenomen uit de EAS/EFLM-consensus van 2016, en die zijn uitgedrukt in niet-nuchtere waarden. Het NHG zegt er expliciet bij dat je voor ApoB niet nuchter hoeft te zijn. Non-HDL vindt het NHG ook bruikbaar bij niet-nuchter prikken en bij triglyceriden boven 4,5 mmol/l.
De European Atherosclerosis Society (EAS) stelde in 2016 samen met de Europese vereniging van klinisch chemici (EFLM) dat nuchter prikken niet standaard nodig is. Nuchter heeft alleen de voorkeur in de situaties hierboven. De Europese richtlijn van ESC en EAS (2019) noemt de beperkingen van de LDL-formule bij hoge triglyceriden en adviseert dan ook non-HDL en ApoB te meten. Die twee zijn juist goed bruikbaar zonder nuchter te zijn.
Veelgestelde vragen
Moet je nuchter zijn voor een cholesteroltest?
Meestal niet. De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement gaat uit van niet-nuchter prikken. Alleen als je niet-nuchtere triglyceriden boven 5 mmol/l liggen of in een paar andere situaties vraagt de arts je nuchter te komen.
Moet je nuchter zijn voor ApoB?
Voor een gewone ApoB-meting niet: ApoB verandert niet na een maaltijd. Gebruikt een internist het ApoB-algoritme om je vetpatroon te bepalen, dan moeten de waarden wel 12 uur nuchter gemeten zijn.
Hoeveel verandert cholesterol na het eten?
Weinig. Na een gewone maaltijd liggen triglyceriden gemiddeld 0,3 mmol/l hoger en totaal cholesterol, LDL en non-HDL ongeveer 0,2 mmol/l lager. HDL, ApoB en Lp(a) veranderen niet (EAS/EFLM, 2016).
Wat als het lab of mijn huisarts zegt dat ik nuchter moet komen?
Volg dan die instructie. Er kan een reden voor zijn, bijvoorbeeld hoge triglyceriden bij een eerdere meting.
Bronnen
- NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84), NHG (2024)
- Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile (EAS/EFLM), European Heart Journal (2016)
- 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal (2020)
- Richtlijn Erfelijke dyslipidemie in de 2e en 3e lijn: diagnostisch tool voor lipidendiagnose, NIV (2018)
Deze uitleg vervangt geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.