Korte antwoorden op vragen over cholesterol, ApoB en risico

ApoB, voluit apolipoproteïne B, is een eiwit dat op elk atherogeen cholesteroldeeltje zit. Omdat elk LDL-, VLDL- en Lp(a)-deeltje precies één ApoB draagt, telt een ApoB-meting in feite het aantal deeltjes dat in een vaatwand kan blijven plakken.

Verder lezen:  ApoB uitgelegd

LDL-cholesterol meet de hoeveelheid cholesterol in LDL-deeltjes. Het zegt iets over de cholesterolmassa per deeltje, maar niet over het aantal deeltjes zelf.

Verder lezen:  LDL-cholesterol

Nee. LDL-cholesterol meet cholesterolmassa in LDL, terwijl ApoB het aantal atherogene deeltjes benadert. Daaronder vallen LDL, VLDL en Lp(a). Twee mensen met hetzelfde LDL kunnen dus een verschillend aantal deeltjes hebben.

Verder lezen:  ApoB versus LDL

Non-HDL is de som van het cholesterol in alle apoB-bevattende deeltjes (LDL, VLDL, IDL en Lp(a)). Je rekent het uit door HDL af te trekken van het totaal cholesterol.

Verder lezen:  Non-HDL uitgelegd

Lp(a), uitgesproken "el-pee-klein-a", is een LDL-achtig deeltje met een extra eiwit, apolipoproteïne(a). Een verhoogde Lp(a) is een onafhankelijke causale risicofactor voor hart- en vaatziekte.

Verder lezen:  Lp(a) uitgelegd

hs-CRP is een hooggevoelige CRP-meting die zeer lage chronische ontstekingsniveaus oppikt. Een gewone CRP-test ziet die niet. In de cardiovasculaire context kan hs-CRP boven 2 mg/L de risicoschatting verfijnen.

ApoA1 is het belangrijkste eiwit op HDL-deeltjes. Het speelt een rol in het terugtransport van cholesterol naar de lever.

In discordantie-analyses blijkt ApoB doorgaans een nauwkeuriger marker voor cardiovasculair risico dan LDL alleen, vooral als cholesterolmassa en deeltjestelling uit elkaar lopen. In de meeste mensen met een rustig profiel geven beide hetzelfde signaal.

Verder lezen:  ApoB versus LDL

Nee. In de Nederlandse eerstelijn blijven LDL en non-HDL de primaire behandel- en monitoringsmaten. ApoB kan extra context geven, vooral bij hoge triglyceriden of diabetes.

Ja. Omdat de cholesterolmassa per deeltje verschilt, kan LDL normaal lijken terwijl het aantal atherogene deeltjes — en dus ApoB — verhoogd is. Dit komt vooral voor bij hoge triglyceriden, diabetes en metabool syndroom.

In die context zijn ApoB en non-HDL vaak informatiever dan LDL alleen, omdat ze de bredere atherogene deeltjeslast meenemen.

Meestal niet. Hoog cholesterol geeft doorgaans geen klachten. Alleen bij zeer hoge of erfelijke vormen kunnen soms zichtbare tekenen ontstaan, zoals xanthomen of verdikkingen aan pezen.

Non-HDL is praktisch sterk bij verhoogde triglyceriden en geeft minstens even goede, mogelijk betere risicoschatting dan LDL alleen, terwijl het kosteloos uit een gewoon lipidenpaneel volgt.

NHG gebruikt non-HDL in SCORE2 in plaats van de oude totaal/HDL-ratio, omdat non-HDL alle apoB-bevattende deeltjes meeneemt en daarmee de atherogene last vollediger vat.

Nee. LDL-P telt specifiek LDL-deeltjes. ApoB weerspiegelt het totaal van atherogene deeltjes, dus LDL plus VLDL plus IDL plus Lp(a). In Nederland is LDL-P geen routine-bepaling.

Dat is de verhouding tussen atherogene deeltjes (ApoB) en HDL-gerelateerde transportcapaciteit (apoA1). Het is vooral een verdiepende marker en geen standaard eerste stap in de Nederlandse eerstelijn.

Nee. Volgens de Nederlandse richtlijn hoef je voor een ApoB-meting niet nuchter te zijn.

Volgens de Nederlandse richtlijn wordt een nuchtere triglyceridenmeting overwogen wanneer de niet-nuchtere waarde hoger is dan 5 mmol/L.

Verder lezen:  Triglyceriden

Trek HDL-cholesterol af van totaal cholesterol. De uitkomst is non-HDL-cholesterol. Sommige laboratoria rapporteren deze waarde inmiddels automatisch.

Verder lezen:  Non-HDL berekenen

Nee. NHG zegt expliciet dat routinematig meten van apolipoproteïnen zoals apoA of ApoB niet wordt aanbevolen. ApoB kan in bijzondere situaties wel diagnostisch nuttig zijn.

Nee. hs-CRP meet veel lagere concentraties dan de standaard CRP-test, en is bedoeld voor langdurig lichte ontstekingen die met cardiovasculair risico samenhangen.

Het NHG hanteert vaak LDL onder 1,8 mmol/L bij mensen tot en met 70 jaar met doorgemaakte hart- of vaatziekte, en onder 2,6 mmol/L bij andere verhoogde risicogroepen.

ESC/EAS noemt secundaire ApoB-doelen van onder 65, 80 en 100 mg/dL voor respectievelijk zeer hoog, hoog en matig cardiovasculair risico.

De ESC/EAS-update en de Nederlandse CVRM-richtlijn zien statines als eerste keus voor LDL-verlaging wanneer medicamenteuze behandeling nodig is.

Wanneer LDL-doelen niet worden gehaald met de maximaal verdraagbare statinedosering, of wanneer het cardiovasculaire risico zeer hoog is. PCSK9-remmers volgen meestal na statine plus ezetimibe.

Volgens de ESC/EAS focused update zijn vitamines en supplementen niet geïndiceerd om LDL te verlagen of ASCVD-risico te reduceren. Voedingsproducten met plantensterolen kunnen LDL bescheiden verlagen, maar vervangen geen totaalbeleid.

NHG adviseert aan erfelijke dyslipidemie te denken bij sterk verhoogde lipidenwaarden, zoals LDL-cholesterol boven 5 mmol/L of totaal cholesterol boven 8 mmol/L. Familiegeschiedenis met hart- of vaatziekte vóór het 60ste levensjaar versterkt het signaal.

Ja. Lp(a) wordt grotendeels genetisch bepaald. Voeding en leefstijl hebben er nauwelijks invloed op.

De ESC/EAS-lijn adviseert Lp(a) ten minste eenmaal in het volwassen leven te overwegen. Het NHG is terughoudender en houdt het op selectieve meting voor risicoverfijning.

De ESC/EAS focused update noemt Lp(a) boven 50 mg/dL, ongeveer 105 nmol/L, als cardiovasculaire risicomodifier.

Specifieke routinematige Lp(a)-verlaging is nog beperkt beschikbaar. De nadruk ligt nu op vroege risicoreductie en intensievere LDL-verlaging waar passend. Nieuwe Lp(a)-specifieke middelen zijn in ontwikkeling.

Recent onderzoek laat zien dat het extra Lp(a)-risico grotendeels onafhankelijk blijft van LDL, non-HDL, ApoB en hs-CRP. Dat onderstreept de aparte plaats van Lp(a) als causale risicofactor.

Triglyceriden zijn vetten die het lichaam gebruikt voor energie-opslag en circuleren in het bloed. Verhoogde waarden kunnen bijdragen aan cardiovasculair risico en bij zeer hoge waarden aan acute pancreatitis.

In de Nederlandse richtlijn wordt remnant-cholesterol berekend als totaal cholesterol minus HDL-cholesterol minus LDL-cholesterol. Het weerspiegelt het cholesterol in restanten van triglyceride-rijke deeltjes.

Small dense LDL is een atherogene LDL-vorm die vaak voorkomt bij gecombineerde dyslipidemie, hoge triglyceriden en metabole ontregeling. Een hoog ApoB kan hierop wijzen wanneer LDL niet duidelijk verhoogd is.

Vaak wel. Vervanging van verzadigd vet door onverzadigd vet, een mediterrane of DASH-eetstijl en gewichtsreductie kunnen LDL en daarmee meestal ook ApoB verlagen.

Volwassenen wordt minstens 150 minuten matig-intensieve activiteit per week aangeraden, plus spierversterkende activiteit op minimaal twee dagen per week.