Veelgestelde vragen

Korte antwoorden, met het getal en de bron erbij. Wil je meer weten, volg dan de link bij het antwoord.

Je uitslag · ApoB · Lp(a) en erfelijk · Medicijnen · Zelf verlagen · Je risico

Je uitslag

Wat is een goede cholesterolwaarde?

Eén goede waarde voor iedereen bestaat niet: het NHG heeft geen streefwaarde voor totaal cholesterol. Voor gezonde mensen noemt Thuisarts een totaal cholesterol onder 5 en een LDL onder 3 mmol/l meestal goed. Heb je een verhoogd risico, dan is het doel van de huisarts een LDL onder 2,6 mmol/l, en na een hart- of vaatziekte onder 1,8 (tot 70 jaar). Lees verder: Cholesterolwaarden uitgelegd

Hoe hoog mag je cholesterol zijn?

Het lab markeert een totaal cholesterol boven 5 mmol/l en een LDL boven 3 mmol/l als afwijkend, volgens de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. Dat is een labgrens, geen alarm: wat het voor jou betekent, hangt af van je hele risico. Bij een onbehandeld totaal cholesterol boven 8 of een LDL boven 5 mmol/l denkt de huisarts aan erfelijk hoog cholesterol. Lees verder: Lees je uitslag

Moet je nuchter zijn voor cholesterol prikken?

Meestal niet. Volgens de NHG-Standaard en de Europese consensus (EAS/EFLM, 2016) prik je gewoon niet-nuchter; na een normale maaltijd liggen de triglyceriden gemiddeld maar 0,3 mmol/l hoger. Nuchter prikken is wel nodig als je niet-nuchtere triglyceriden boven 5 mmol/l liggen, en voor het ApoB-algoritme bij de internist (12 uur nuchter). Lees verder: Nuchter prikken of niet

Wat is een goede HDL-waarde?

Het NHG ziet een HDL onder 1,0 mmol/l bij mannen en onder 1,2 bij vrouwen als teken van een verhoogd risico. Hoger is niet steeds beter: boven ongeveer 2,3 mmol/l zegt HDL volgens de Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) weinig meer over je risico. HDL is geen behandeldoel. Lees verder: HDL-cholesterol

Wat is non-HDL-cholesterol?

Non-HDL is je totaal cholesterol min je HDL: het cholesterol in alle deeltjes die je vaten kunnen dichtslibben. Volgens het NHG is het doel onder 3,4 mmol/l bij een verhoogd risico en onder 2,6 na een hart- of vaatziekte. Het lab markeert een waarde boven 3,9 mmol/l. Lees verder: Non-HDL berekenen

Wanneer zijn triglyceriden te hoog?

Niet-nuchter markeert het lab triglyceriden boven 2 mmol/l, nuchter vanaf 1,7 (NHG, EAS/EFLM). Boven 5 mmol/l laat de huisarts je nuchter opnieuw prikken. Boven 10 mmol/l is er kans op een ontsteking van de alvleesklier en verwijst de huisarts je als er geen duidelijke oorzaak is. Lees verder: Triglyceriden

Hoe reken je cholesterol om van mg/dl naar mmol/l?

Deel cholesterol in mg/dl door 38,67: een LDL van 116 mg/dl is 3,0 mmol/l (ESC/EAS 2019). Voor triglyceriden deel je door 88,5 (EAS/EFLM). Voor Lp(a) bestaat geen vaste omrekening tussen mg/dl en nmol/l. Lees verder: Eenheden omrekenen

Hoe wordt LDL berekend?

Meestal rekent het lab je LDL uit met de Friedewald-formule: totaal min HDL min triglyceriden gedeeld door 2,2 (in mmol/l). Volgens de Europese richtlijn onderschat die formule je LDL al vanaf triglyceriden van 2 mmol/l en werkt hij niet boven 4,5. Boven een grens die het lab zelf kiest, meet het lab LDL direct (NHG). Lees verder: LDL berekenen

ApoB

Wat is ApoB?

ApoB is een eiwit op elk deeltje dat aderverkalking kan veroorzaken: LDL, VLDL, IDL en Lp(a). Op elk deeltje zit er precies één, dus een ApoB-meting telt het aantal deeltjes (Sniderman, 2019). LDL-cholesterol weegt alleen hoeveel cholesterol die deeltjes samen vervoeren. Lees verder: ApoB uitgelegd

Is ApoB beter dan LDL?

Bij de meeste mensen geven ze hetzelfde beeld. Bij ongeveer 20% van de patiënten lopen LDL en ApoB uiteen, vooral bij hoge triglyceriden, diabetes en overgewicht (ESC/EAS 2019). Dan volgt het risico het aantal deeltjes: in een grote studie (Marston, 2022) hing alleen ApoB nog samen met een hartinfarct. Lees verder: ApoB en LDL naast elkaar

Wat is een normale ApoB-waarde?

Het lab markeert een ApoB boven 1,0 g/l als verhoogd (NHG, EAS/EFLM). Het NHG heeft geen streefwaarde voor ApoB. De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) noemt als doel onder 1,00 g/l bij matig risico, onder 0,80 bij hoog en onder 0,65 bij zeer hoog risico. Lees verder: ApoB-classificatie

Waarom meet mijn huisarts geen ApoB?

De NHG-Standaard raadt het routinematig meten van ApoB niet aan. Non-HDL-cholesterol geeft volgens het NHG vergelijkbare informatie, kost niets extra en staat al op je uitslag. De Europese richtlijn (ESC/EAS 2019) gebruikt ApoB wel om het risico te verfijnen: een verschil van inzicht, geen fout van je huisarts. Lees verder: ApoB laten meten

Wat kost een ApoB-meting?

Vraagt je huisarts de meting aan, dan valt het labonderzoek onder je eigen risico (Rijksoverheid). Als voorbeeld: het Erasmus MC rekent € 9,87 voor ApoB plus een eenmalig ordertarief van € 6,56. Voor ApoB hoef je niet nuchter te zijn. Lees verder: ApoB laten meten

Lp(a) en erfelijk

Wat is Lp(a)?

Lp(a) is een deeltje dat op LDL lijkt, met een extra eiwit eraan: apo(a). Meer dan 90% van je Lp(a)-waarde is erfelijk bepaald (EAS, 2022). Ongeveer 20% van de mensen van Europese afkomst heeft een Lp(a) boven 90 nmol/l (LUMC). Lees verder: Lp(a) uitgelegd

Moet je Lp(a) één keer laten meten?

De Europese richtlijn (ESC/EAS, update 2025) raadt aan om Lp(a) bij elke volwassene minstens één keer te overwegen. Het NHG meet het niet bij iedereen. De huisarts kan het wel meten bij een matig verhoogd risico, bij vaatziekte op jonge leeftijd en bij familie met hart- en vaatziekten op jonge leeftijd. Lees verder: Lp(a) laten meten

Wanneer is Lp(a) te hoog?

Het lab markeert Lp(a) boven 50 mg/dl (NHG). De EAS rekent dat om naar ongeveer 125 nmol/l en de ESC-update van 2025 naar 105 nmol/l, want een vaste omrekening bestaat niet. Boven 180 mg/dl (430 nmol/l) is je levenslange risico vergelijkbaar met dat bij erfelijk hoog cholesterol (ESC/EAS 2019). Lees verder: Lp(a)-waarden

Kun je Lp(a) verlagen?

Met voeding of beweging niet: Lp(a) is vooral erfelijk. PCSK9-remmers verlagen Lp(a) met 15 tot 30% (EAS, 2022), maar een middel dat bewezen hartinfarcten voorkomt door Lp(a) te verlagen, bestaat nog niet. De grote studie met pelacarsen haalde in september 2026 haar doel niet (Novartis). Het advies blijft: pak je andere risicofactoren vroeg en stevig aan. Lees verder: Lp(a) en behandeling

Hoe vaak komt erfelijk hoog cholesterol (FH) voor?

Stichting LEEFH noemt 1 op de 300 mensen; een oudere schatting van het NHG (2006) kwam uit op 1 op 450, ongeveer 40.000 Nederlanders. De huisarts denkt eraan bij een onbehandeld LDL boven 5 of een totaal cholesterol boven 8 mmol/l. Ook een ouder, broer, zus of kind met een hart- of vaatziekte vóór 60 jaar is een signaal. Lees verder: Familiaire hypercholesterolemie

Hoe weet je of je FH hebt?

De arts telt punten met de Nederlandse scorelijst (de DLCN-criteria): je LDL, hart- en vaatziekten in je familie en bij jezelf, en tekenen zoals peesxanthomen. Volgens het NHG-Standpunt over FH is DNA-onderzoek zinvol bij 6 punten of meer. Het onderzoek bij familieleden loopt via Stichting LEEFH. Lees verder: FH herkennen

Medicijnen

Hoeveel verlaagt een statine je LDL?

Volgens de bijsluiters verlaagt rosuvastatine 5 tot 40 mg het LDL met 45 tot 63%, en atorvastatine 10 tot 80 mg met 41 tot 61%. Het effect begint binnen een week en is maximaal na vier tot zes weken (Farmacotherapeutisch Kompas). De huisarts controleert je LDL na 3 maanden (NHG). Lees verder: Statines

Wanneer neem je een statine in?

Simvastatine, pravastatine en fluvastatine-capsules van 20 en 40 mg neem je 's avonds in. Rosuvastatine, atorvastatine en fluvastatine 80 mg mogen op elk moment van de dag, met of zonder eten (bijsluiters, apotheek.nl). Apotheek.nl raadt aan om steeds hetzelfde tijdstip te kiezen. Lees verder: Statines innemen

Krijg je spierpijn van statines?

Spierklachten komen bijna even vaak voor bij een nepmiddel: in een analyse van 19 studies (CTT, 2022) bij 27,1% van de mensen op een statine en bij 26,6% op placebo. Ruim 90% van de spierklachten kwam niet door de statine. Heb je last, stop dan niet zelf maar overleg met je huisarts: het NHG adviseert 4 weken pauze en daarna opnieuw proberen of wisselen. Lees verder: Statines en bijwerkingen

Werkt een ander merk statine hetzelfde?

Ja. Hetzelfde medicijn in dezelfde sterkte werkt hetzelfde, zegt het CBG; alleen het uiterlijk, de verpakking en de hulpstoffen kunnen verschillen. Rosuvastatine heeft in Nederland 22 vergunninghouders, dus bij een tekort kan de apotheek meestal een ander merk geven. Verdraag je bijvoorbeeld geen lactose, vraag dan naar de hulpstoffen. Lees verder: Hulpstoffen en merkwissel

Wat als een statine niet genoeg helpt?

Eerst verhoogt de huisarts de dosis, tot atorvastatine 80 mg of rosuvastatine 40 mg (NHG). Daarna kan ezetimibe erbij, dat bovenop een statine 21 tot 27% extra LDL-daling geeft (ESC/EAS 2019). Haal je bij een hoog risico je streefwaarde dan nog niet, dan kan de internist of cardioloog een PCSK9-remmer voorschrijven. Lees verder: PCSK9-remmers

Wanneer wordt een PCSK9-remmer vergoed?

Bij erfelijk hoog cholesterol (heterozygote FH) of een zeer hoog risico door een hart- of vaatziekte, als een statine plus ezetimibe in de hoogste dosis die je verdraagt je LDL-streefwaarde niet haalt (Regeling zorgverzekering, bijlage 2). Een PCSK9-antistof verlaagt LDL gemiddeld met ongeveer 60% (ESC/EAS 2019). Je spuit het zelf, om de 2 weken of eens per maand. Lees verder: PCSK9-remmers

Zelf verlagen

Is havermout goed voor je cholesterol?

Een beetje. In een analyse van 28 studies (Whitehead, 2014) verlaagde 3 gram bèta-glucaan uit haver per dag het LDL met gemiddeld 0,25 mmol/l. Op HDL en triglyceriden had het geen effect. Lees verder: Havermout en cholesterol

Hoeveel kun je je cholesterol verlagen met eten?

Per maatregel is het effect bescheiden. Oplosbare vezels (3 tot 10 gram per dag) verlagen je LDL met 3 tot 5%, plantensterolen (ongeveer 2 gram per dag) met 7 tot 10% (ESC/EAS 2019). Afvallen levert ongeveer 0,2 mmol/l LDL-daling op per 10 kilo. Lees verder: Voeding en LDL

Hoeveel moet je bewegen?

Het NHG adviseert minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen. Zit daarnaast niet meer dan 8 uur per dag stil. Lees verder: Cholesterol verlagen

Helpt rode gistrijst tegen cholesterol?

Het werkzame stofje is chemisch gelijk aan het medicijn lovastatine en kan het LDL tot ongeveer 20% verlagen, maar de hoeveelheid wisselt per product. Ernstige bijwerkingen aan spieren en lever zijn gemeld vanaf 3 mg per dag, en de Europese voedselautoriteit EFSA kon in 2018 geen veilige hoeveelheid vaststellen. Het NHG en Thuisarts raden rode gistrijst af. Lees verder: Cholesterol verlagen

Helpen supplementen of visolie?

De Europese richtlijn (ESC/EAS, update 2025) raadt supplementen en vitamines af om je LDL te verlagen, omdat effect en veiligheid niet zijn aangetoond. Over visoliepillen schrijft Thuisarts: misschien iets lager cholesterol, niet zeker, en waarschijnlijk geen lager risico op hart- en vaatziekten. Lees verder: Wat werkt wel

Je risico

Geeft hoog cholesterol klachten?

Nee, hoog cholesterol geeft geen klachten (Thuisarts); de eerste uiting kan een hartinfarct of beroerte zijn. Bij erfelijk hoog cholesterol zie je soms verdikte pezen of een witte ring rond het gekleurde deel van het oog vóór je 45e. Pijn op de borst die na 15 minuten niet weg is, een scheve mond, een wegzakkende arm of warrige spraak: bel direct 112. Lees verder: Hoog cholesterol en symptomen

Wat is SCORE2?

SCORE2 schat je kans om in de komende 10 jaar een hart- of vaatziekte te krijgen of eraan te overlijden. De huisarts gebruikt het sinds de herziening van de NHG-Standaard in 2024, met onder meer je leeftijd, geslacht, roken, bloeddruk en non-HDL. Voor 70-plussers is er SCORE2-OP. Lees verder: Risicotabel SCORE2

Wanneer is je risico hoog?

Dat hangt af van je leeftijd. Volgens het NHG is een SCORE2-risico onder 50 jaar hoog vanaf 7,5%, van 50 tot 69 jaar vanaf 10% en vanaf 70 jaar vanaf 15%. Bij een hoog risico overweegt de huisarts samen met jou een medicijn. Lees verder: Risicotabel SCORE2

Hoeveel minder risico geeft een lager LDL?

Elke 1 mmol/l LDL-daling geeft ongeveer 22% minder grote hart- en vaatincidenten, ongeacht met welk middel (CTT, 26 studies met ongeveer 170.000 deelnemers). Hoeveel dat voor jou betekent, hangt af van je risico vooraf: bij een hoog risico levert dezelfde daling meer op. Lees verder: LDL-cholesterol

Vanaf welke leeftijd laat je je risico bepalen?

Het NHG adviseert een risicoschatting te overwegen bij mannen vanaf 40 en vrouwen vanaf 50 jaar of na de overgang, en die bijvoorbeeld elke 5 jaar te herhalen. Ben je jonger en heb je geen risicofactoren, dan gebeurt het niet standaard. Bij jongeren kijkt de huisarts ook naar het risico over je hele leven, niet alleen naar de komende 10 jaar. Lees verder: SCORE2 bij jonge mensen

Deze antwoorden vervangen geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.