Hoog cholesterol: merk je er iets van?

Hoog cholesterol geeft vrijwel nooit klachten. Je voelt het niet, het doet geen pijn, en je merkt aan niets dat je waarde te hoog is. Precies daarom is het lastig: mensen lopen er jaren mee rond zonder het te weten. De enige manier om het vast te stellen is een bloedtest.

Waarom je er niets van merkt

Een verhoogd cholesterol beschadigt niets acuut. Het werkt langzaam, via aderverkalking: cholesterol hoopt zich over jaren op in de vaatwand. Dat proces geeft geen pijnprikkel en geen signaal. De eerste keer dat iemand er iets van merkt, is soms pas bij een hart- of vaatprobleem zoals pijn op de borst, kortademigheid of een infarct. Dat maakt de bloedtest belangrijker dan hoe je je voelt.

Klachten die mensen er soms aan toeschrijven, zoals vermoeidheid, hoofdpijn of een drukkend gevoel, komen niet door het cholesterol zelf. Die hebben andere oorzaken.

De zeldzame zichtbare tekenen

Bij zeer hoge waarden, meestal door de erfelijke vorm familiaire hypercholesterolemie, verschijnen soms wel zichtbare tekenen:

• Xanthelasmata: geelachtige, zachte vetophopingen in de huid rond de ogen.
• Xanthomen: vetbultjes op pezen, vaak op de achillespees of de knokkels van de hand.
• Arcus cornealis: een grijs-witte ring rond de rand van het hoornvlies. Op jonge leeftijd kan dit op een sterk verhoogd cholesterol wijzen.

Deze tekenen zijn uitzonderlijk. De meeste mensen met een verhoogd cholesterol hebben er geen enkel.

Ligt het bij vrouwen anders?

De symptomen zijn hetzelfde, namelijk vrijwel afwezig. Wat wel verschilt is het verloop. Vóór de overgang beschermt oestrogeen het profiel van veel vrouwen: het LDL ligt gemiddeld lager en het HDL hoger. Na de overgang valt die bescherming weg en stijgt het LDL vaak, soms flink. Een vrouw die jarenlang een keurige waarde had, kan na haar vijftigste zonder enige klacht een verhoogd cholesterol krijgen. Dat maakt een meting rond die leeftijd zinvol, juist omdat je het niet voelt.

Wat je in plaats van klachten kunt gebruiken

Omdat je op je gevoel niet kunt afgaan, telt je risicoprofiel. Leeftijd, bloeddruk, roken, diabetes en familiegeschiedenis zeggen samen meer dan welk symptoom ook. De risico-visualizer brengt dat in kaart. Wil je weten wat de getallen op je uitslag betekenen, kijk dan op cholesterol waarden. En is je waarde verhoogd, dan staat op cholesterol verlagen wat je eraan kunt doen.

Wanneer laten meten

Laat je cholesterol prikken bij hart- of vaatziekte in de naaste familie op jonge leeftijd, bij een van de zichtbare tekenen hierboven, of als onderdeel van een risico-inschatting bij je huisarts. Wachten op klachten heeft geen zin, want die komen niet.