PCSK9-remmers en boven-statine medicatie in Nederland
Welke lipidenverlagers zijn er naast statines in NL geregistreerd? Compact overzicht van PCSK9-remmers, inclisiran, bempedoïnezuur, lomitapide en evinacumab.
Een PCSK9 remmer Nederland kent op dit moment in drie varianten: alirocumab, evolocumab en inclisiran. Ze komen pas in beeld als statines hun doel niet halen of slecht worden verdragen. Statines blijven voor de meeste mensen de eerste keuze, omdat ze LDL met dertig tot vijftig procent verlagen. Naast PCSK9 zijn er nog vier andere boven-statine middelen in het CBG-register: bempedoïnezuur, lomitapide, evinacumab en volanesorsen. Op peildatum 2026-05-06 zijn dat samen negentien registraties.
Deze pagina zet ze op een rij. Voor de Nederlandse context, de bijbehorende mechanistische uitleg en een vergelijking met statines.
PCSK9-remmers: blokkeren versus uitschakelen
PCSK9 is een eiwit dat LDL-receptoren in de lever afbreekt. Hoe meer PCSK9, hoe minder LDL je lever uit het bloed kan halen. Drie middelen grijpen hierop aan, met verschillende strategieën:
| Stof | Merknaam | Mechanisme | Toedieningsfrequentie | Eerste registratie NL |
|---|---|---|---|---|
| Evolocumab | Repatha | Monoklonaal antilichaam dat PCSK9 bindt | Eens per twee tot vier weken, subcutaan | 2015 |
| Alirocumab | Praluent | Monoklonaal antilichaam dat PCSK9 bindt | Eens per twee tot vier weken, subcutaan | 2015 |
| Inclisiran | Leqvio | siRNA dat PCSK9-aanmaak remt in de lever | Eens per zes maanden, subcutaan | 2020 |
Repatha is in Nederland in drie sterktes geregistreerd (140 mg voorgevulde spuit, 140 mg pen, 420 mg patroon). Praluent is er in vijf varianten (75 en 150 mg spuit en pen, 300 mg pen). Leqvio is er in één sterkte (284 mg voorgevulde spuit) en wordt in de praktijk voor de eerste twee doses elke drie maanden gegeven, daarna elke zes maanden.
De grote praktische verschillen tussen de drie middelen zitten in de frequentie en wie de injectie zet. Evolocumab en alirocumab kun je zelf zetten met een auto-injector. Inclisiran wordt typisch in de huisartsenpraktijk of door een verpleegkundige gegeven, omdat de toediening twee keer per jaar plaatsvindt en logistiek goed te plannen is.
Voor mensen die statines aantoonbaar slecht verdragen, of mensen met familiaire hypercholesterolemie waarbij statines niet voldoende verlaging geven, kunnen deze middelen vergoed worden door de zorgverzekeraar onder voorwaarden. De exacte voorwaarden veranderen jaarlijks. Vraag je internist of huisarts naar de actuele situatie.
Bempedoïnezuur: een orale aanvulling
Bempedoïnezuur (Nilemdo) en de combinatie bempedoïnezuur plus ezetimib (Nustendi) zijn sinds 2020 in Nederland geregistreerd, beide door Daiichi Sankyo. Anders dan PCSK9-remmers werkt bempedoïnezuur in de lever via remming van het enzym ATP-citraatlyase, een stap eerder in de cholesterolsynthese-route dan waar statines aangrijpen. Belangrijk: het middel wordt pas in de lever actief, waardoor het minder spierklachten veroorzaakt dan statines. Voor mensen die statines slecht verdragen kan dit een welkome aanvulling zijn.
Beide producten zijn er in één sterkte (180 mg). Nilemdo bevat alleen bempedoïnezuur, Nustendi combineert het met 10 mg ezetimib in één tablet. De CLEAR Outcomes-studie publiceerde in 2023 cardiovasculair voordeel bij statine-intolerante patiënten, dus het is een relatief jonge maar nuttige optie in de behandelladder.
Niche-middelen voor erfelijke vetstofwisselingsstoornissen
Drie middelen zijn zeer niche, maar zinvol om te kennen omdat ze het complete behandelarsenaal compleet maken:
- Lomitapide (Lojuxta, Chiesi). Een MTP-remmer in capsulevorm, geregistreerd voor homozygote familiaire hypercholesterolemie (HoFH). Beschikbaar in zes sterktes (5, 10, 20, 30, 40 en 60 mg). Het middel staat onder aanvullende monitoring (zwarte driehoek, zie aanvullende monitoring).
- Evinacumab (Evkeeza, Ultragenyx). Een monoklonaal antilichaam tegen ANGPTL3, geregistreerd in 2021. Wordt per intraveneus infuus gegeven, ook voor HoFH. Eveneens onder aanvullende monitoring.
- Volanesorsen (Waylivra, Akcea). Een ApoCIII antisense-oligonucleotide voor familiaire chylomicronemie-syndroom (FCS), niet voor LDL-verlaging. Subcutane injectie, in 2019 in Nederland geregistreerd. Onder aanvullende monitoring.
Deze drie samen tellen acht actieve registraties, en samen behandelen ze enkele honderden patiënten per jaar in Nederland. Ze worden vrijwel uitsluitend door internisten of klinisch genetici voorgeschreven.
Wanneer komt een boven-statine middel in beeld?
Globaal hanteert de Nederlandse praktijk de volgende behandelladder voor LDL-verlaging:
- Statine als eerste keuze, op de hoogst verdraagbare dosering die nodig is om je LDL-doel te halen.
- Statine plus ezetimibe als de statine alleen onvoldoende verlaagt of als de tolerantiegrens is bereikt.
- PCSK9-remmer (evolocumab, alirocumab of inclisiran) of bempedoïnezuur, voor mensen die met de eerste twee stappen hun doel niet halen of die statines aantoonbaar niet verdragen.
- Lomitapide, evinacumab of (bij FCS) volanesorsen voor specifieke erfelijke vormen, alleen onder specialistische begeleiding.
Welke stap voor jou passend is, hangt af van je risicoprofiel, je actuele LDL, eventuele familiare belasting, je SCORE2-uitslag en wat je verdragen kunt. Dit is altijd een gesprek met je huisarts of internist, niet iets wat je zelf bepaalt op basis van zoekresultaten.
Veelgestelde vragen
Verlagen PCSK9-remmers ook ApoB?
Ja. PCSK9-remmers verlagen niet alleen LDL maar ook andere atherogene deeltjes, en dat is zichtbaar in een gelijktijdige daling van ApoB. Studies (FOURIER, ODYSSEY OUTCOMES) tonen dat de relatieve ApoB-daling in dezelfde orde ligt als de LDL-daling. Voor de mechanistische context, zie ApoB versus LDL.
Werkt inclisiran echt maar twee keer per jaar?
Ja. Inclisiran is een siRNA die de aanmaak van PCSK9 in lever-cellen onderdrukt. Het effect houdt langer aan dan een antilichaam, waardoor twee injecties per jaar voldoende zijn om de LDL-verlaging te onderhouden. De eerste twee doses worden wel met drie maanden tussentijd gegeven om snel het juiste niveau te bereiken.
Is bempedoïnezuur veiliger dan een statine?
Het bijwerkingenprofiel is in onderzoeken anders, niet per definitie veiliger. Bempedoïnezuur geeft minder spierklachten, maar verhoogt het urinezuur en kan in zeldzame gevallen jicht uitlokken. Daarnaast komt diarree vaker voor. Voor mensen met statine-intolerantie kan het een goede optie zijn, maar de bredere veiligheidsdata zijn nog jonger dan die van statines.
Wat betekent het als de zwarte driehoek op de bijsluiter staat?
Dat het middel onder aanvullende monitoring staat. Het EMA verzamelt extra bijwerkingen-data, vooral in de eerste vijf jaar na registratie. Het is geen waarschuwing voor onveiligheid. Zie aanvullende monitoring.
Verder lezen
- Statines: werking, indicaties en bijwerkingen
- Familiaire hypercholesterolemie
- PCSK9-remmers in de praktijk
- LDL-cholesterol uitgelegd
- Cholesterol streefwaarden in Nederland
- Voor de officiële bijsluiters per middel: Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG
Bron
Productgegevens uit de Geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, peildatum 2026-05-06. apob.nl is geen onderdeel van het CBG en spreekt niet namens het CBG.