In het kort
- Lp(a) is een cholesteroldeeltje zoals LDL, met een extra eiwit eraan: een staart van kringels waarvan de lengte per persoon verschilt.
- Een hoge Lp(a) maakt aderverkalking erger, omdat de staart ontsteking in de plaque veroorzaakt. Daardoor stijgt de kans op een hart- of herseninfarct.
- Boven 50 mg/dl is het risico ongeveer 1,5 keer zo hoog. Dat geldt voor ongeveer een op de vijf mensen. Bij zeer hoge waarden is het tot 3 keer zo hoog.
- Je Lp(a)-waarde ligt bijna volledig vast in je genen en blijft je leven lang stabiel. Leefstijl verandert de waarde zelf niet.
- Gezonde vaten met weinig plaque geven Lp(a) minder kans om schade te doen. Daarom helpt het om je andere risicofactoren laag te houden.
Waar het over gaat
Arts-onderzoeker Shirin Ibrahim opent met een getal: een op de vijf mensen wereldwijd heeft te veel Lp(a). Vet lost niet op in bloed, daarom verpakt je lichaam het samen met eiwitten in lipoproteïnes. Lp(a) lijkt op het LDL-deeltje, maar heeft een extra eiwit: apolipoproteïne(a). Dat eiwit is een lange keten van kringels, de staart.
Iedereen heeft Lp(a), het gaat om de hoeveelheid. Net als hoog cholesterol, hoge bloeddruk, roken en diabetes is het een risicofactor voor een hart- of herseninfarct. Er zit veel minder Lp(a) dan LDL in je bloed, toch is het effect groot. Het helpt plaque vormen in de vaatwand, en de staart bevat stoffen die daar ontsteking geven. Zo wordt de plaque groter en instabieler. Scheurt hij open, dan kan een stolsel het bloedvat afsluiten.
Helaas heb je hier niet zoveel invloed op. Die lengte wordt namelijk bijna volledig bepaald door je genen.
Vanaf 50 mg/dl is het risico ongeveer anderhalf keer zo hoog. Dat geldt voor zo'n 20 procent van de mensen. Bij zeer hoge waarden loopt het op tot drie keer. Deeltjes met een korte staart worden makkelijker aangemaakt, dus wie korte staarten heeft, heeft meer Lp(a). Die lengte ligt bijna helemaal vast in je genen. Je waarde blijft daardoor je leven lang ongeveer gelijk en familieleden hebben vaak ook een hoge waarde.
Lp(a) zelf verlagen kon bij het maken van de video nog niet. Je kunt wel je totale risico omlaag brengen: gezond eten met minder dierlijke producten, genoeg bewegen voor een lagere bloeddruk en niet roken. Ibrahim raadt aan om Lp(a) minstens één keer in je leven te laten meten.
Het wordt geadviseerd om minimaal één keer in het leven het Lp kleine a aan te laten bepalen.
Wat je hiermee kunt
- Is je Lp(a) nog nooit gemeten en komen hart- en vaatziekten op jonge leeftijd voor in je familie? Vraag je huisarts of een meting zinvol is.
- Heb je een hoge Lp(a)? Vertel het je ouders, broers, zussen en kinderen, want de kans is groot dat zij ook een hoge waarde hebben.
- Werk aan wat je wel kunt veranderen: stop met roken, beweeg genoeg voor een lagere bloeddruk en eet minder dierlijke producten om je LDL-cholesterol te verlagen.
Bron
Deze samenvatting schreef apob.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
