In het kort
- Of een statine op hoge leeftijd zin heeft, hangt vooral af van de vraag of je al een hartinfarct of andere hart- of vaatziekte hebt gehad.
- Zonder eerdere hart- of vaatziekte levert een statine na je zeventigste weinig op. Na een hartinfarct is doorgaan meestal verstandig, ook op je tachtigste als je niet kwetsbaar bent.
- Een statine na een hart- of vaatziekte heeft al zin als je levensverwachting minstens een jaar of drie is.
- Spierpijn door statines bestaat, vooral bij hoge doses, maar komt veel minder vaak door het middel dan mensen denken. Verwachting en het natuurlijke op en neer gaan van klachten verklaren een groot deel.
- Statines voorkwamen in de PROSPER-studie geen achteruitgang van het geheugen en denken. Er is ook geen goed bewijs dat ze vallen veroorzaken.
- Sommige medicijnen, zoals ciclosporine, kunnen de hoeveelheid statine in je bloed sterk laten oplopen. Pravastatine is dan soms een alternatief.
Waar het over gaat
Robert van de Peppel is internist in opleiding in het LUMC, met ouderengeneeskunde en klinische farmacologie als aandachtsgebied. Voor het Geneesmiddelenbulletin schreef hij over statines bij ouderen. In het LUMC bezoekt een speciaal team ouderen al op de spoedeisende hulp. Zijn voorbeeld: een man van rond de 80 die ooit een hartinfarct had, gevallen is en een hoge dosis atorvastatine slikt. Heeft die statine nog zin, en kan hij de val hebben veroorzaakt?
Simvastatine, atorvastatine en rosuvastatine hebben elk ongeveer een half miljoen gebruikers. Van de 70-plussers slikt zo'n 40 procent een cholesterolverlager, vaak zonder ooit een hartinfarct te hebben gehad. Dat onderscheid bepaalt veel. Heb je nog nooit een hart- of vaatziekte gehad (primaire preventie), dan levert een statine boven de 70 à 75 weinig op en kun je ervan afzien of stoppen. Na een hartinfarct (secundaire preventie) wil je er zo lang mogelijk mee doorgaan, met een mildere LDL-streefwaarde van 2,6 in plaats van 1,8 mmol/l. Gebruik je een middel dat statines laat ophopen, dan kan pravastatine een uitwijkmogelijkheid zijn. Van de Peppel zag een patiënt met ernstige spierafbraak die zijn oude statine bleef slikken naast ciclosporine.
Om dan te zeggen van het zit vast tussen je oren. Dat zal eerder averechts werken, denk ik, dan dat die patiënt daar heel wat mee geholpen is.
Er is weinig onderzoek specifiek bij ouderen. Een grote meta-analyse van de Cholesterol Treatment Trialists laat zien dat het beschermende effect afneemt met de leeftijd, onder meer omdat andere ziekten vaker voorkomen. De PROSPER-studie uit 2002 kwam voort uit Leids onderzoek bij 85-plussers, waarin mensen met een hoger cholesterol juist langer leefden. PROSPER liet toch voordeel van een statine zien. Een laag cholesterol op hoge leeftijd wijst vaak op slechte voeding.
Annet Sollie brengt een vrouw van 70 met angina pectoris in, die stiekem stopte vanwege spierpijn. Van de Peppel noemt drie verklaringen: een echt effect, het nocebo-effect en klachten die vanzelf weer zakken na een piek. In de STOMP-studie met 80 mg atorvastatine had 10 procent spierpijn tegen 5 procent op placebo, zonder verlies aan kracht. In SAMSON en StatinWISE, met lagere doses, konden deelnemers niet raden wanneer ze de statine slikten. Bij deze vrouw zou hij de werking benadrukken, want met een levensverwachting van zo'n drie jaar heb je al baat.
De man van 80 bleek niet kwetsbaar en bleef zijn statine gebruiken. Het verband tussen statines en vallen in observationeel onderzoek komt volgens Van de Peppel vooral door de vaatziekte zelf. Tegen dementie beschermden statines in PROSPER niet. Kracht- en balanstraining blijft voor ouderen belangrijk.
Want met een jaar of drie aan levensverwachting heb je al baat van je statine bij je secundaire preventie.
Dan kan het soms even een reflex zijn, stop het maar. Maar wees je wel ook bewust van de baten die zo'n medicijn kan hebben.
Wat je hiermee kunt
- Heb je spierpijn van je statine? Stop niet stiekem, maar bespreek het met je huisarts. Vaak helpt een lagere dosis of een andere statine, en soms blijkt de pijn niet van het middel te komen.
- Ben je ouder dan 70? Vraag je huisarts of je statine bedoeld is om een eerste hartinfarct te voorkomen of een volgende. Daarvan hangt af of doorgaan nog veel oplevert.
- Krijg je een nieuw medicijn of staat in een ziekenhuisbrief dat je met je statine moet stoppen? Haal het oude doosje dan echt uit je kastje en vraag je apotheek naar wisselwerkingen.
Bron
Deze samenvatting schreef apob.nl op basis van de volledige aflevering. Citaten zijn letterlijk, de rest staat in onze eigen woorden. Het hele gesprek hoor je bij de makers.
