Cholesterolverlagend dieet: wat eet je bij hoog LDL?
Minder verzadigd vet, meer onverzadigd vet en vezels. Welke voeding je LDL echt verlaagt, wat je concreet vervangt en een voorbeeld van een dag.
Een cholesterolverlagend dieet betekent vooral: ander vet. Minder verzadigd vet uit boter, vet vlees en volle kaas, meer onverzadigd vet uit olie, zachte margarine, noten en vis. Dat verlaagt je LDL met 0,20 tot 0,42 mmol/l, volgens de Europese richtlijn (ESC/EAS 2019). Vezels uit haver en peulvruchten geven er een kleiner effect bij.
Wat verlaagt je LDL echt?
Dit is wat in onderzoek gemeten is:
| Wat je doet | Effect op LDL | Bron |
|---|---|---|
| Verzadigd vet vervangen door onverzadigd vet | 0,20 tot 0,42 mmol/l lager | ESC/EAS 2019 |
| 3 tot 10 gram oplosbare vezels per dag | 3 tot 5% lager | ESC/EAS 2019 |
| 3 gram bèta-glucaan uit haver per dag | ongeveer 0,25 mmol/l lager | Whitehead 2014 |
| Ongeveer 2 gram plantensterolen of -stanolen per dag | 7 tot 10% lager | ESC/EAS 2019 |
| 10 kilo afvallen | ongeveer 0,2 mmol/l lager | ESC/EAS 2019 |
Tel deze getallen niet op tot één totaal. Niemand heeft gemeten wat alles samen doet, en de effecten verschillen per persoon.
Waarom vet zoveel uitmaakt: elke procent van je energie die uit verzadigd vet komt, maakt je LDL 0,02 tot 0,04 mmol/l hoger (ESC). In een Cochrane-overzicht gaf minder verzadigd vet 17% minder hart- en vaatziekten over ongeveer vier jaar. De totale sterfte veranderde niet.
Wat vervang je door wat?
Het gaat om ruilen, niet om weglaten: het gemeten effect hoort bij verzadigd vet dat je vervangt door onverzadigd vet.
| In plaats van | Neem |
|---|---|
| roomboter op brood | zachte margarine of halvarine uit een kuipje |
| roomboter, kokosvet of harde frituurvetten om in te bakken | olie of vloeibaar bak- en braadvet |
| vet vlees, gehakt, worst, spek | vis, peulvruchten (bonen, linzen, kikkererwten), kip zonder vel of mager vlees |
| vette vleeswaren op brood | hummus, pindakaas zonder toegevoegd zout of suiker, of magere vleeswaren |
| volle kaas | minder kaas, of een magere soort (20+ of 30+) |
| volle melk, volle yoghurt, room | halfvolle of magere melk en yoghurt |
| koek, gebak, chips | ongezouten noten of fruit |
| witbrood, cornflakes | volkorenbrood, havermout |
Peulvruchten, haver en volkoren leveren ook oplosbare vezels. Die geven bij 3 tot 10 gram per dag 3 tot 5% lager LDL (ESC). Haver heeft een eigen pagina: havermout en cholesterol.
Een voorbeeld van een dag
Dit menu laat zien hoe de vervangingen er op een dag uit kunnen zien. Het is een voorbeeld, geen voorschrift, en we beloven er geen bepaald effect mee.
- Ontbijt: havermout met halfvolle melk, een appel en een handje ongezouten walnoten.
- Lunch: twee volkorenboterhammen met zachte margarine, hummus en tomaat, en een beker magere yoghurt.
- Tussendoor: een peer of een handje amandelen.
- Avondeten: zalm of een linzenschotel, met groente gebakken in olijfolie en zilvervliesrijst of volkorenpasta.
Plantensterolen, supplementen en visolie
Plantensterolen en -stanolen zitten toegevoegd in sommige margarines en zuiveldranken. Met ongeveer 2 gram per dag daalt LDL 7 tot 10% (ESC), met ongeveer 3 gram gemiddeld 12% (Ras 2014). Of ze ook hartinfarcten voorkomen, is niet onderzocht.
Losse supplementen en vitamines raadt de Europese richtlijn af als veiligheid en LDL-effect niet zijn aangetoond (ESC-update 2025). Over visoliepillen zegt Thuisarts: misschien iets lager cholesterol, maar niet zeker, en waarschijnlijk geen lager risico op hart- en vaatziekten. Rode gistrijst raden het NHG en Thuisarts af; de Europese voedselautoriteit EFSA kon er geen veilige hoeveelheid voor vaststellen. Meer daarover bij cholesterol verlagen.
Is eten genoeg?
Soms. Bij een laag of matig verhoogd risico krijg je volgens het NHG meestal geen medicijn, en dan is eten je belangrijkste middel. Moet je LDL 40% of meer omlaag (volgens het NHG bijvoorbeeld na een hart- of vaatziekte met een onbehandeld LDL van 3,0 mmol/l of hoger), dan is dat veel meer dan de gemeten effecten van voeding. Een statine verlaagt LDL met 30 tot 50% of meer (ESC). Wanneer de huisarts een medicijn voorstelt, staat bij cholesterol verlagen.
Veelgestelde vragen
Wat mag je niet eten bij een hoog cholesterol?
Niets is verboden. Het gaat om minder verzadigd vet: roomboter, vet vlees en vleeswaren, volle kaas en room, en koek en gebak. Vervang dat door olie, zachte margarine, noten, vis en peulvruchten. Vervangen door onverzadigd vet verlaagt je LDL met 0,20 tot 0,42 mmol/l (ESC).
Hoeveel daalt je LDL door een cholesterolverlagend dieet?
Per maatregel is dat gemeten. Verzadigd vet vervangen: 0,20 tot 0,42 mmol/l (ESC). 3 tot 10 gram oplosbare vezels per dag: 3 tot 5% (ESC). 3 gram bèta-glucaan uit haver: ongeveer 0,25 mmol/l (Whitehead 2014). Voor alle maatregelen samen bestaat geen betrouwbaar getal.
Helpen plantensterolen?
Ze verlagen LDL: ongeveer 2 gram per dag geeft 7 tot 10% (ESC), ongeveer 3 gram gemiddeld 12% (Ras 2014). Ze zitten toegevoegd in sommige margarines en zuiveldranken. Of ze ook hartinfarcten voorkomen, is niet onderzocht.
Helpt visolie tegen hoog cholesterol?
Thuisarts zegt: misschien iets lager cholesterol, maar dat is niet zeker, en visoliepillen verlagen waarschijnlijk het risico op hart- en vaatziekten niet. Vette vis eten als vervanging van vet vlees past wel in een cholesterolverlagend dieet.
Bronnen
- 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal
- Reduction in saturated fat intake for cardiovascular disease, Cochrane Database of Systematic Reviews
- Cholesterol-lowering effects of oat β-glucan: a meta-analysis of randomized controlled trials, American Journal of Clinical Nutrition
- LDL-cholesterol-lowering effect of plant sterols and stanols across different dose ranges, British Journal of Nutrition
- Ik wil mijn cholesterol lager maken, Thuisarts (2026)
- What is new in the 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, ESC (2025)
Deze uitleg vervangt geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.