Havermout en cholesterol: hoeveel moet je eten?
Haver bevat bèta-glucaan, een oplosbare vezel die LDL verlaagt. Hoeveel je daarvoor nodig hebt en wat je ervan mag verwachten.
Havermout verlaagt je LDL-cholesterol een beetje. De werkzame stof is bèta-glucaan, een oplosbare vezel in haver. Eet je daar minstens 3 gram van per dag, dan daalt je LDL gemiddeld met 0,25 mmol/l. Dat is gemeten in 28 gerandomiseerde trials, samengevat door Whitehead en collega's (American Journal of Clinical Nutrition, 2014).
Wat doet havermout met je cholesterol?
In de meta-analyse van Whitehead daalde bij minstens 3 gram bèta-glucaan uit haver per dag:
- het LDL-cholesterol met gemiddeld 0,25 mmol/l;
- het totaal cholesterol met gemiddeld 0,30 mmol/l.
Op HDL en triglyceriden had haver geen effect. Bij mensen met een hoger LDL was de daling groter.
Ter vergelijking: bij een LDL van 4,0 mmol/l is 0,25 mmol/l minder ongeveer 6%. Een statine verlaagt LDL met 30 tot 50% of meer (ESC/EAS 2019).
Voorkomt havermout hartinfarcten?
Dat is niet onderzocht. De trials in de meta-analyse van Whitehead maten het cholesterol, niet het aantal hartinfarcten of beroertes.
Wel is bekend dat een lager LDL het risico verlaagt, ongeacht hoe je het verlaagt. In de grote analyse van de Cholesterol Treatment Trialists (26 trials, ongeveer 170.000 deelnemers) gaf elke 1 mmol/l LDL minder ongeveer 22% minder grote hart- en vaatproblemen. Hoeveel dat in jouw geval oplevert, hangt af van je risico vooraf. Een daling van 0,25 mmol/l is een kwart van die millimol.
Andere bronnen van oplosbare vezels zijn peulvruchten zoals bonen en linzen, en volkorenproducten. Voor oplosbare vezels in het algemeen noemt de Europese richtlijn 3 tot 5% lager LDL bij 3 tot 10 gram per dag.
Hoeveel havermout is 3 gram bèta-glucaan?
Dat verschilt per product. Havervlokken, haverzemelen en havermout uit verschillende merken bevatten niet evenveel bèta-glucaan. De bronnen waarop deze site zich baseert, noemen geen vaste hoeveelheid havermout. Daarom geven we hier geen grammen havermout.
Wat je wel kunt doen: kijk of het bèta-glucaangehalte op de verpakking staat, in gram per 100 gram. Deel 300 door dat getal, en je weet hoeveel gram van dat product 3 gram bèta-glucaan geeft. Staat het er niet op, dan weet je het niet zeker.
Het effect in de studies hoort bij minstens 3 gram per dag, elke dag.
Past havermout in een cholesterolverlagend dieet?
Ja, havermout levert oplosbare vezels. Het grootste effect in je eten haal je met het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet: dat verlaagt LDL met 0,20 tot 0,42 mmol/l (ESC). Havermout met halfvolle melk of magere yoghurt, in plaats van een croissant of wit brood met roomboter, doet allebei tegelijk.
Meer vervangingen en een voorbeeld van een dag staan bij voeding en LDL. Wat leefstijl en medicijnen samen kunnen, lees je bij cholesterol verlagen.
Wanneer is havermout niet genoeg?
Heb je een hoog risico op hart- en vaatziekten, of al een hart- of vaatziekte gehad, dan moet je LDL meestal veel verder omlaag dan 0,25 mmol/l. Bij een hoog risico overweegt de huisarts een statine, na een hart- of vaatziekte raadt hij er een aan (NHG). Havermout kan ernaast, niet in plaats ervan. Gebruik je een cholesterolverlager, stop daar dan niet zelf mee.
Veelgestelde vragen
Is havermout goed voor je cholesterol?
Ja. Havermout bevat bèta-glucaan, een oplosbare vezel. Met minstens 3 gram bèta-glucaan per dag daalt LDL gemiddeld 0,25 mmol/l en totaal cholesterol 0,30 mmol/l (Whitehead 2014, 28 trials). Op HDL en triglyceriden had het geen effect.
Hoeveel havermout moet je eten om cholesterol te verlagen?
Het gemeten effect hoort bij 3 gram bèta-glucaan per dag. Hoeveel gram havermout dat is, verschilt per product, en de bronnen die we gebruiken noemen geen vaste hoeveelheid. Staat het bèta-glucaangehalte op de verpakking, dan kun je het uitrekenen.
Hoeveel daalt je LDL door havermout?
Gemiddeld 0,25 mmol/l bij minstens 3 gram bèta-glucaan per dag. Bij een LDL van 4,0 is dat ongeveer 6%. Bij een hoger LDL was het effect in de studies wat groter. Een statine verlaagt LDL met 30 tot 50% of meer (ESC).
Kan havermout een statine vervangen?
Nee. Havermout verlaagt LDL met ongeveer 0,25 mmol/l, een statine met 30 tot 50% of meer. Heb je een statine nodig, dan kan havermout ernaast, maar niet in plaats ervan. Stop nooit zelf met een voorgeschreven medicijn.
Bronnen
- Cholesterol-lowering effects of oat β-glucan: a meta-analysis of randomized controlled trials, American Journal of Clinical Nutrition
- 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal
- Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials, The Lancet
- NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84), NHG
Deze uitleg vervangt geen gesprek met je arts. Gebruik je medicijnen, stop daar dan niet zelf mee: overleg eerst met je huisarts of apotheker.