Hart- en vaatziekten in Nederland
Hart- en vaatziekten in Nederland: cijfers van het RIVM, de belangrijkste risicofactoren, en hoe SCORE2 het tienjaarsrisico in de huisartsenzorg inschat.
Hart- en vaatziekten en het bijbehorende risico staan in Nederland al decennia in de top van doodsoorzaken. Volgens cijfers van het RIVM en het CBS overlijden er jaarlijks ongeveer veertigduizend mensen aan hart- en vaatziekten. Dat is meer dan één op de vier sterfgevallen. Tegelijk dalen deze cijfers gestaag, vooral door betere acute zorg en door medicatie en voorlichting.
De grootste risicofactoren
De factoren die in epidemiologische studies het zwaarst tellen, zijn:
- Leeftijd en mannelijk geslacht. Niet beïnvloedbaar, maar wel relevant voor je arts om mee te wegen.
- Hoge bloeddruk. Een van de meest kosteneffectieve dingen om te behandelen.
- Roken. Stoppen verlaagt je risico binnen vijf jaar substantieel.
- Cholesterol, met name LDL en ApoB. Zie het verschil tussen LDL en ApoB.
- Diabetes type 2 en pre-diabetes.
- Een familie met hart- en vaatziekte op jonge leeftijd.
Hoe artsen je risico inschatten
In Nederland gebruiken huisartsen de SCORE2-tabel. Die berekent op basis van leeftijd, geslacht, rookstatus, bloeddruk en non-HDL-cholesterol (zie non-HDL uitgelegd) een geschat risico op een fataal of niet-fataal hart-vaatevent in de komende tien jaar. Het is een schatting, geen voorspelling. Het is ook geen complete risicoinschatting: factoren als familiaire belasting, Lp(a), en een vroege diabetes worden er apart bij meegewogen.
Wat je ermee kunt
Een SCORE2-uitslag is een gespreksopener, geen diagnose. Voor de meeste mensen onder de 50 is het absolute risico laag, maar het is interessant om vroeg na te denken over je profiel, omdat aderverkalking decennia voor de eerste klacht begint. Voor mensen boven de 50 helpt SCORE2 om beslissingen over medicatie te onderbouwen.
Verder lezen
Een eenvoudige introductie zonder vakjargon staat op ApoB in eenvoudige taal. Wil je weten wat leefstijl wel en niet kan doen? Lees voeding, beweging en je ApoB. Voor de concrete getallen per marker (LDL, HDL, triglyceriden, non-HDL, ApoB), zie cholesterol streefwaarden. Voor de rol van hs-CRP als ontstekingsmarker bij hartrisico is er een aparte microsite, zie CRP en hartrisico.
Reken het zelf uit
- Moet ik me zorgen maken? Acht vragen die helpen bepalen of een gesprek met je huisarts over hart- en vaatrisico nu of later relevant is.
- ApoB risico-visualizer Plaats een ApoB-waarde op een schaal en lees per tier een rustige Nederlandse uitleg.
- SCORE2 risicotabel Leesgids bij de SCORE2-tabel, met de vier risico-categorieën en wanneer ze niet geschikt zijn.
Meer over dit onderwerp
- Non-HDL-cholesterol uitgelegd Non-HDL-cholesterol is de marker waarmee SCORE2 in Nederland rekent. Eenvoudig af te leiden uit een gewoon lipidenpaneel, en vaak nuttiger dan LDL alleen.
- Voeding, beweging en je ApoB Voeding, beweging en gewicht beïnvloeden je LDL en ApoB. Wat werkt feitelijk, wat marginaal, en wat niet — gebaseerd op Nederlandse en Europese richtlijnen.
- Lp(a) · het verborgen risico Lp(a) is een grotendeels erfelijke risicofactor voor hart- en vaatziekte die voeding niet beïnvloedt. Eénmalig laten meten volstaat voor een leven.
- Familiaire hypercholesterolemie Een erfelijke aandoening met levenslang verhoogd LDL en fors verhoogd risico op hart- en vaatziekte op jonge leeftijd. Hoe herken je het en wat is de route?
Begrippen
- SCORE2
- Europese tabel die het tienjaarsrisico op hart- en vaatziekte schat op basis van leeftijd, geslacht, roken, bloeddruk en cholesterol.
- LDL-cholesterol
- Cholesterol in 'low-density' deeltjes. Een LDL-meting bepaalt hoeveel cholesterol erin zit, niet hoeveel deeltjes je hebt.
- ApoB
- Eiwit dat op elk atherogeen cholesteroldeeltje zit. Eén ApoB-meting telt al die deeltjes in één keer.
- Lp(a)
- Een grotendeels erfelijke vorm van cholesterol. Niet beïnvloedbaar door voeding of beweging. Eénmalig laten meten volstaat.